ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Παναγιώτα Αγγέλη Διευθύντρια Γαστρεντερολογίας Γ.Ν. Φιλιατών Θεσπρωτίας- Περ. Σύμβουλος Περιφέρειας Ηπείρου ΠΕ Θεσπρωτίας

«Ν’ αγαπάς την ευθύνη, να λες εγώ, εγώ μονάχος μου θα σώσω τον κόσμο. Αν χαθεί, εγώ θα φταίω.» Ν. Καζαντζάκης
Όταν αισθάνεσαι την ανάγκη να γράψεις για ένα θέμα που σε απασχολεί, συνήθως η γραφή των πρώτων λέξεων μοιάζει με δυσεπίλυτο γρίφο, στην πορεία όμως καθώς ο λόγος λαμβάνει σχήμα και μορφή, καταλήγει χείμαρρος έκφρασης απόψεων για τον κόσμο γύρω μας αλλά και για τον εαυτό μας, πλημμυρίζοντας το χαρτί με σκέψεις και συναισθήματα.
Μεγαλώσαμε γοητευμένοι από την ιστορία του ανέμελου και αιώνια έφηβου Πήτερ Παν στη «Χώρα του Ποτέ» και πιστέψαμε ότι η ζωή θα είναι ένα ατέλειωτο παιχνίδι. Ονειρευτήκαμε πρίγκηπες και πριγκίπισσες και πιστέψαμε στην εμφάνιση της καλής νεράιδας, της όρνιθας με τα χρυσά αυγά, της μαγικής φασολιάς που θα έλυνε όλα μας τα προβλήματα χωρίς τη δική μας προσπάθεια. Γαλουχηθήκαμε με την ιδέα του βασιλιά – ηγέτη, ως παντογνώστη και υπέρτατου κριτή των πάντων, που καθορίζει τις μικρές και μεγάλες στιγμές μας και οριοθετεί τις σκέψεις, τις δράσεις και τελικά το πεδίο της ευθύνης μας.
Ανατρέχοντας στο λεξικό, ο ορισμός της ευθύνης έγκειται στην υποχρέωση της λογοδοσίας για τις πράξεις ή τις παραλείψεις, της ανταπόκρισης στις αρμοδιότητες που μας ανατίθενται και σύμφωνα με κάποιους γλωσσολόγους εμπεριέχει την έννοια της διόρθωσης αλλά και της τιμωρίας. Ο υπεύθυνος άνθρωπος είναι ώριμος, ολοκληρωμένος συναισθηματικά και πνευματικά, προτάσσει το συλλογικό συμφέρον έναντι του ατομικού, συγκρούεται με αντικοινωνικές συμπεριφορές που υπονομεύουν την κοινωνική συνοχή, αντιμάχεται το λαϊκισμό και το φανατισμό αλλά και διεκδικεί τα δικαιώματά του. Πράττει με γνώμονα τη συνείδηση, την ενσυναίσθηση και έχοντας επίγνωση των πράξεών του, δρα αυτόβουλα με τρόπο ελεύθερο χωρίς εξαναγκασμό και καθοδήγηση.
Πολλαπλά επομένως τα χαρακτηριστικά που προκύπτουν βάσει των άνω ορισμών για τον ενεργό πολίτη που σκέφτεται και λειτουργεί με αίσθημα ευθύνης στα πλαίσια του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Πολλαπλές και οι απαιτήσεις και οι προκλήσεις στη σύγχρονη εποχή με την αλματώδη πρόοδο της τεχνολογίας και την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης που ενδεχομένως λειτουργεί αποτρεπτικά στην ανάληψη της ευθύνης, καθώς θέτει τον ανθρώπινο παράγοντα σε δεύτερο ρόλο. Η κοινωνική ευθύνη ξεκινά από την ατομική ευθύνη, την υποχρέωση δηλαδή του καθενός από εμάς να φροντίζει και να εξελίσσει τον εαυτό του (υγεία, εκπαίδευση, ευεξία, ολοκλήρωση προσωπικότητας). Οι πράξεις και οι συμπεριφορές μας έχουν αντίκτυπο σε ένα σύνολο σχέσεων που αφορούν το οικογενειακό περιβάλλον, το συντροφικό, το φιλικό, την τοπική κοινότητα αλλά και την ίδια την πολιτεία.
Ο ενεργός πολίτης, ανάλογα με τις ικανότητες και τις κλίσεις του, δεν αδιαφορεί για την τύχη της πολιτείας αλλά συμμετέχει στην πολιτική ζωή, σέβεται τους θεσμούς, αποδέχεται τις αποφάσεις της πλειοψηφίας, αγωνίζεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και διακρίνεται για το πολιτικό του ήθος πέραν των κομματικών ορίων. Η ενεργός συμμετοχή, με κριτική στάση στα τεκταινόμενα επιτρέπει στον πολίτη να διεκδικεί και να δημιουργεί, με πλήρη επίγνωση ότι με τη σειρά του κρίνεται για τις θέσεις και τις πράξεις του. Σε αντιπαραβολή, η απραξία που είτε οφείλεται στην ευθυνοφοβία, είτε σε α-πολιτική θέση, οδηγεί στην εκμετάλλευση και καταδυνάστευση του πολίτη από τους «επιτήδειους», θυμίζοντάς μας τη μοιρολατρική στάση των ηρώων των παραμυθιών που αναμένουν τη σωτηρία τους από τους άλλους.
Το κενό που δημιουργείται από την έλλειψη ενδιαφέροντος των πολιτών οποιασδήποτε αιτιολογίας, διατίθεται προς εκμετάλλευση από ανθρώπους που έχουν πρόσβαση στην εξουσία κάθε είδους, ώστε να διεκδικήσουν την ανάληψη του ρόλου του σωτήρα των πολλών. Μέσα σε αυτό το πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον προσφέρεται η δυνατότητα ανάδειξης προσώπων μειωμένης πνευματικής καλλιέργειας, ικανοτήτων και ελλειμματικού αξιακού κώδικα, τα οποία αποκλειστικά και αποτελεσματικά επενδύουν στην υπέρτατη δύναμη της επικοινωνίας των μέσων. Στις συνθήκες αυτές κάποιος με μαθηματική βεβαιότητα μπορεί να προβλέψει ότι το «μοιραίο λάθος» αργά ή γρήγορα θα προκύψει λόγω της αμέλειας, της αδιαφορίας αλλά και της ανικανότητας. Τότε, οι κατέχοντες την εξουσία θα αποδώσουν στην «κακιά ώρα» και στη μοίρα το λάθος και θα προσπαθήσουν να μετακυλήσουν την προσωπική τους ευθύνη σε άλλους. Επομένως, στην κοινωνία της αδιαφορίας των πολλών, οι «επιτήδειοι» θα «αναλαμβάνουν την ευθύνη» και θα ζητούν για άλλη μια φορά «συγνώμη», χωρίς επί της ουσίας να βελτιώνουν τις συνθήκες που θα αποτρέψουν το επόμενο λάθος. Και φυσικά ούτε λόγος για τιμωρία.

«Τη πρώτη νύχτα πλησιάζουνε
και κλέβουν ένα λουλούδι
από τον κήπο μας
και δε λέμε τίποτα.
Τη δεύτερη νύχτα δεν κρύβονται πλέον
περπατούνε στα λουλούδια,
σκοτώνουν το σκυλί μας
και δε λέμε τίποτα.
Ώσπου μια μέρα
-την πιο διάφανη απ’ όλες-
μπαίνουν άνετα στο σπίτι μας
ληστεύουν το φεγγάρι μας
γιατί ξέρουνε το φόβο μας
που πνίγει τη φωνή στο λαιμό μας.
Κι επειδή δεν είπαμε τίποτα
πλέον δε μπορούμε να πούμε τίποτα»

¨Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι¨