ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

(Για το βιβλίο «Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΕΒΡΑΙΟΣ» του συγγραφέα Shk ëlqim Hajno)

Του SKANDER BU ÇPAJ

Οι χαρακτήρες που ζωντανεύουν στο νέο βιβλίο του γνωστού συγγραφέα Shk ëlqim Hajno μοιάζουν με πορτρέτα στη γλυπτική.

Και φαίνεται ότι ο συγγραφέας δεν έχει επιλέξει τους χαρακτήρες, αλλά οι ίδιοι οι χαρακτήρες έχουν επιλέξει τον συγγραφέα τους. Τον συνάντησαν, τράβηξαν την προσοχή του, κέρδισαν την καρδιά του, και ο συγγραφέας τους απεικόνισε χαράζοντας τους, δίνοντάς τους αιώνια ζωή – κάποιοι με πλήρη χαρακτηριστικά, κάποιοι στο προφίλ, κάποιοι στη σκιά διαφόρων παρασκήνιων της ζωής και της ζωής της αλβανικής ιστορίας, πάντα συγκλονισμένοι και ποτέ ήρεμος, ποτέ δεν ειρηνικός.

Είναι όλα τα προβληματισμένα ανθρώπινα πεπρωμένα που έχουν υποστεί αεροπειρατεία από τα κύματα της ζωής και έχουν ριχτεί ανελέητα μέσα από τις σκληρές υποψίες της αλβανικής ζωής. Στα μυθιστορήματα και στις 27 ιστορίες που απαρτίζουν το νέο βιβλίο του Shk ëlqim Hajno «Ο τελευταίος Εβραίος» στο κέντρο βρίσκονται θετικοί χαρακτήρες, όλοι αντιμέτωποι με αμέτρητες εκπλήξεις, ανομία, απιστία, κακία, δράματα, τραγωδίες τόσο απαραίτητες στις ζωές ατόμων ενός λαού καθώς και στο ζωή και οι ίδιοι οι άνθρωποι που απαρτίζουν αυτά τα άτομα. Οποιοσδήποτε από τους δύο θα μπορούσε να είχε καλύτερη τύχη αν ήταν καμπυλωτός και προσαρμοσμένος σε κάθε είδους καταιγίδες και δεν είχε επιλεγεί να τις αντιμετωπίσει.

Κάθε ένα από αυτά έχει δοκιμαστεί από τους βαρύτερους, έχει ταλαντευτεί και μερικές φορές έχει εμφανίσει ανθρώπινες αδυναμίες και αναπηρίες και εξακολουθεί να στέκεται όρθιος, καθοδηγείται και παραμένει έτσι στην ανθρώπινη μνήμη. Τέτοιος είναι ο Jani στην ιστορία «Ο θάνατος του Ιωάννη», το απλό χωριό από το Librazhd, που είχε δώσει νόημα στη ζωή των ηλικιωμένων κατοίκων που παρέμεναν σε μειονοτικά χωριά τα πίσω χρόνια της μετάβασης στην Αλβανία. Πόσο επική και δραματική είναι η Minella Bolena στην ομώνυμη ιστορία που, αφού αντιμετώπισε μια μακρά και βαριά φυλακή, διατηρώντας ανέπαφη την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, έξω από τα τείχη της φυλακής αισθάνεται ότι μετατράπηκε σε έναν απαράδεκτο ξένο.

Ο Damo Kasneci στην «Ατελείωτη Νύχτα», πρώην παρτιζάνος που αναλαμβάνει καθήκον φρουρού στη φυλακή «Seven Claws». Ο εισαγγελέας Cacja, ο οποίος πηγαίνει τη μητέρα του Parashqevina στη φυλακή επειδή έκλεψε σοσιαλιστικό πλούτο, δεν μπορεί να ξεφύγει από την πολιτική του φυλακή ως εχθρός του κόμματος και του λαού, αλλά παραμένει ο άνθρωπος που δεν φοβάται τον εαυτό του όταν αντιμετωπίζει ανθρώπους.

Δραματική αλλά και τραγική είναι η τύχη των αδελφών (παρτιζάνος Σταύρος και Κώστα συμμετέχοντας στον ελληνικό κυβερνητικό στρατό) που πήραν διαφορετικούς δρόμους κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Στο τζάκι τους, παρουσία της μητέρας τους, ο πρώτος σκοτώνει τον δεύτερο γιατί διαφωνεί με την επιλογή του, αλλά η μητέρα Mana Niqi παραμένει ένα μεγάλο μνημείο της ανθρώπινης ψυχής.

Ένα άκρως λυρικό πορτρέτο είναι η Μαγδαλένα στην ιστορία «Το παλιό άρωμα του τριαντάφυλλου», το όνειρο όλων των αγοριών της μικρής πόλης, εγκαταλελειμμένων από τον φίλο που τους είχε κάνει όλους να ζηλέψουν, καθώς και ο νέος εκλεκτός Παύλος της καρδιάς της.

Εξαιρετικά ξεχωριστός ο Ιωάννης Τίσια, από την ιστορία «Δάκρυ της αμπέλου», ο άνθρωπος των πολλών μεγάλων παθών. Πόσο εντελώς το αντίθετο είναι με τον συνάδελφο κυνηγό Pallavriqi, του οποίου η σκληρή χειρονομία τον αναγκάζει να εγκαταλείψει αυτό το πάθος για πάντα. Σπάνια επαναλαμβανόμενοι στην υψηλή ανθρωπότητα είναι οι δύο κληρικοί της νότιας πόλης, μουφτής Tanush Omeri και Πάπας Λέκσι, στην ιστορία «Ο τελευταίος Εβραίος», που δίνει τον τίτλο στο νέο βιβλίο του Shkelqim Hainos, που αισθάνονται το καθήκον τους ενώπιον του Θεού, προς την Πατρίδα, προς το έθνος της ανθρωπότητας που έγινε μόνο αφού καταφέρουν να σώσουν ακόμα και τον τελευταίο Εβραίο από τον κίνδυνο των Ναζί που μόλις εγκαταστάθηκαν στην πόλη τους.

Σπάνια μπορούμε να βρούμε στην πρόζα μας θετικούς χαρακτήρες που απεικονίζονται με τόση αγάπη όσο στην πρόζα αυτού του νέου βιβλίου της Shine Heinos. Και είναι η ιδιαίτερη αξία του συγγραφέα ότι είναι αφοσιωμένος σε θετικούς χαρακτήρες χωρίς το φάρμακο, που, όχι σπάνια, κάνει τους πεζοπορίες, για ευκολία απεικόνισης, να βάζουν αρνητικούς χαρακτήρες στο κέντρο των έργων τους. Οι θετικοί χαρακτήρες στο επίκεντρο των ιστοριών και των μυθιστορημάτων του Shine Hajnos έχουν πολύ φως για τον εαυτό τους, αλλά ακτινοβολούν επίσης στους μεταχειρισμένους χαρακτήρες ή στο αντίθετο, οι αρνητικοί χαρακτήρες ακτινοβολούν επίσης στα πλήθη όταν είναι παρόντες σε αυτές τις ιστορίες.

Αυτή η διάσταση όχι μόνο κάνει αυτούς τους χαρακτήρες αξέχαστους, αλλά κάνει και τους αναγνώστες να φέρνουν τέτοιους χαρακτήρες, τέτοια πορτρέτα που η ζωή έφερε στον συγγραφέα, στα μονοπάτια της ζωής τους. Αναμφίβολα, ο καθένας μας θα ήθελε να συναντήσει τέτοιους ανθρώπους στη ζωή του, με όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους τέτοιους που έχουν κερδίσει τη συμπάθεια και την αγάπη του συγγραφέα και είναι θετικοί χαρακτήρες του βιβλίου «Ο τελευταίος Εβραίος».

Οι πιο αξέχαστοι, αναμφίβολα, θα μείνουν για τους αναγνώστες οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος «Γέφυρα», Gjin Strati και η φίλη του Tanusha Zenebishi, στους οποίους «ο εαυτός του φαινόταν σαν ένα αρχαίο πλούσιο γλυπτό που κινείται αργά, σκαλισμένο σε λευκό μάρμαρο, σκονισμένο εδώ κι εκεί με ροζ μωβ σαν αυτόν των κήπων της. Πέρα από το μικρό παράθυρο το ποτήρι του ουρανού φαινόταν πραγματικά θεϊκό, με τα γαλάζια και ολόλευκα σύννεφα σαν πλάτη προβάτου, ιερό επίσης, σκόρπισε μέρος σε μέρος στη μέση αυτού του γαλάζιου. «Υπάρχουν δύο φυσικές και πνευματικές ομορφιές, σε μία από τις σημαντικότερες οικογένειες που έχουν σημαδέψει την εθνική μας ιστορία, είναι μια αγάπη για την πιο τέλεια, μια αγάπη που δεν φέρνει παιδιά, δεν τα κάνει γονείς, έτσι η μοίρα κρίνει αυτή την αγάπη να είναι ένα άκαρπο δέντρο. Και τελειώνουν μόνιμα τη ζωή τους μόνο αφού τα ονόματά τους καταφέρουν να τους κάνουν αιώνιους στις ζωές των συγχρόνων τους και στις ζωές των μελλοντικών γενεών, πολύ πιο αθάνατους από τους αδελφούς και τις κουνιάδες της, πολύ πιο αθάνατους από τους αδελφούς και την κουνιάδα της. Το Gin και η Tanusha, αναμφίβολα, ξεχωρίζουν τα πιο δυνατά στην ποικιλία των γλυπτικών πορτρέτων που έχουν βρεθεί σε έναν συγγραφέα τόσο αφοσιωμένο, στο να γίνει ζωντανό και αξέχαστο.

Η Shine Hajno έχει γνωρίσει ότι δημιουργεί για αυτούς τους χώρους φωτός και αναπνοής, έχει γνωρίσει ότι διατηρεί τη μάζα του πορτρέτου, τον διάλογο, την περιγραφή του περιβάλλοντος, δίνοντας λεπτομέρειες των γεγονότων, ώστε ο αναγνώστης να μην αισθάνεται απαραίτητος για καμία στιγμή να αποσυνδεθεί από το διάβασμα και όχι να μπορέσω να ξεφύγω από την επιθυμία να επιστρέψω στις αναγνώσεις και να ανακαλύψω σε κάθε ανάγνωση κάτι νέο, προηγουμένως αδιάβαστο. ///