ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ

Ειρηνική επανάσταση -Άνεμος της Αλλαγής (Wind of Change) –

«Μας χάρισε την ελευθερία, αλλά δεν ξέραμε τι να την κάνουμε» -«Κανένας δεν μαυροφόρεσε εξ αιτίας μου» (Περικλής) – Η Ρωσία δέσμια των νεκρών ιδεών του λενινισμού και σταλινισμού

Γιώργος Μαστορίδης

      Σε ηλικία 91 ετών έφυγε από τη ζωή ο τελευταίος ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης, ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ (1931- 2022). Γόνος αγροτικής οικογένειας, γεννήθηκε στο Πρίβολγε της Σταυρούπολης και σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Λομονόσοφ. Εργατικός, διαλεκτικός, χαρισματικός, όπως διαβεβαιώνουν όχι μόνο όσοι τον γνώρισαν, αλλά και όπως αποδεικνύεται από το έργο του για την παγκόσμια ειρήνη. Θεωρείται ευρέως και δικαίως ως ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά πρόσωπα κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, ο πολιτικός ηγέτης που άλλαξε τον κόσμο.

     Κατά την δεκαετία του 1980, η ΕΣΣΔ είχε πολλά εσωτερικά οικονομικά και πολιτικά προβλήματα. Η οικονομία ήταν σε σημαντική πτώση και τα εργοστάσια υπολειτουργούσαν. Οι πολίτες είχαν περιορισμένες προσωπικές ελευθερίες και αγόραζαν καταναλωτικά αγαθά χαμηλής ποιότητας. Ο Γκορμπατσόφ, μόλις αναδείχθηκε επικεφαλής της Σοβιετικής Ένωσης, άρχισε  δημοκρατικό εκσυγχρονισμό. Εφάρμοσε οικονομικές και πολιτικές μεταρρυθμίσεις, την περεστρόικα (αναδιάρθρωση) και την γκλάσνοστ (διαφάνεια), με τις οποίες ήλπιζε ότι θα βελτίωνε την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Τα κρατικά μέσα άρχισαν να μειώνουν την λογοκρισία και οι πολίτες μπορούσαν να ασκούν ελεύθερα κριτική στην πολιτική εξουσία. Επέτρεψε στους πολίτες με το δικαίωμα στην ελευθερία της έκφρασης να συμμετέχουν σε ανοικτές συζητήσεις πολιτικών και κοινωνικών προβλημάτων. Οποιοσδήποτε μπορούσε να ασκήσει κριτική στο κομμουνιστικό κράτος ,μια πολιτική που μέχρι τότε απαγορευόταν.

  Συνοπτικά, οι αλλαγές ήταν:

α) Ελεύθερες εκλογές με το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Με τον τρόπο αυτό μειώθηκαν τα προνόμια και η πολιτική δύναμη του κομμουνιστικού κόμματος.

β) Ελευθερία γνώμης στους πολίτες ν’ ασκούν κριτική με κρίσεις, σχόλια ή/ και επικρίσεις στις πολιτικές του κράτους.

     Αυτές οι ελευθερίες, αυτονόητες στις δυτικές κοινωνίες πριν από πολλές δεκαετίες, φάνηκαν στον ρωσικό λαό αδιανόητες, εξωπραγματικές και επικίνδυνες, επειδή προφανώς η λογοκρισία και η περιορισμένη ελευθερία λόγου είχαν ριζώσει βαθιά στην σοβιετική κοινωνία. Έγιναν πολλές λαϊκές συγκρούσεις και επικράτησε κοινωνική αναταραχή, επειδή εκτιμήθηκε πως η υποβάθμιση του βιοτικού επιπέδου δεν ήταν επακόλουθο της κομμουνιστικής παρακμής αλλά των μεταρρυθμίσεων, οι οποίες θεωρήθηκαν ως πολύ υψηλό τίμημα για τον εκδημοκρατισμό. Είναι χαρακτηριστική η άποψη του οικονομολόγου Ρουσλάν Γκρίνμπεργκ αφενός για την αντιδραστική και αντιμεταρρυθμιστική κομμουνιστική νοοτροπία και αφετέρου για τη δυσπιστία και την αμηχανία των ρώσων πολιτών: «ο Γκορμπατσόφ μας χάρισε την ελευθερία, αλλά δεν ξέραμε τι να την κάνουμε». 

Η πτώση του Τείχους το 1989

    Πολύ σύντομα έγινε φανερό πως η Σοβιετική Ένωση δεν μπορούσε να στηριχτεί σε ένα τόσο κοινωνικά και πολιτικά ανοικτό και ανεκτικό καθεστώς. Ο Γκορμπατσόφ όλο και περισσότερο απογοητευόταν από ένα πολιτικό σύστημα που καθιστούσε αδύνατη τη βελτίωση.  Ωστόσο, το τραίνο των μεγάλων κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών δυνάμεων της αλλαγής είχε ξεκινήσει και ήταν αδύνατον να σταματήσει.  Οι μεταρρυθμίσεις απλώς επιτάχυναν το τέλος της ΕΣΣΔ.

      Όταν το 1989, μετά από μήνες διαδηλώσεων, έπεσε το Τείχος στο Βερολίνο, σύμβολο της διαίρεσης μεταξύ Δύσης και Ανατολής, ο Γκορμπατσόφ δεν παρενέβη και έτσι απέφυγε ένα λουτρό αίματος. Το τραγούδι «Wind of Change», ο Άνεμος της Αλλαγής, του δημοφιλούς συγκροτήματος Scorpions, σήμανε το τέλος της εποχής του Ψυχρού Πολέμου και  έγινε ο ύμνος της γερμανικής επανένωσης, της ελευθερίας και δημοκρατίας. Όταν ο Γκορμπατσόφ συναντήθηκε μαζί τους ανέφερε πως αυτό «ήταν το πιο δύσκολο πράγμα που έχουμε επιτύχει», ενώ ο Κλάους Μάινε δήλωσε: «Όντας Γερμανός δεν πρόκειται ποτέ να ξεχάσω τον άνθρωπο που άλλαξε τον κόσμο, τον άνθρωπο που άλλαξε τον κόσμο μας. Ο κόσμος άλλαζε μπροστά στα μάτια μας και το Wind of Change έγινε ένας ύμνος που ταξίδεψε σε όλο τον κόσμο. Χωρίς εκείνον η επανένωση και ιδιαίτερα η 9η Νοεμβρίου δεν θα ήταν τόσο ειρηνική. Δεν θα ήταν αυτή η ειρηνική επανάσταση, χωρίς να πέσει μια σφαίρα, χωρίς να σκοτωθεί κανείς. Και αν δεν βγήκαν τα τανκς, αυτό οφείλεται στον Γκορμπατσόφ. Εκείνον πρέπει να ευχαριστούμε».

     Πραγματικά, για τον ειρηνόφιλο και ειρηνοποιό σοσιαλδημοκράτη  πολιτικό ταιριάζει απόλυτα αυτό, το οποίο ο Περικλής θεώρησε ως το σημαντικότερο έργο της ζωής του: «Κανένας δεν μαυροφόρεσε εξ αιτίας μου».

    Το στρατιωτικό πραξικόπημα στη Μόσχα

     Μετά το πυρηνικό ατύχημα στο Τσερνόμπιλ το 1986 δεν υπήρχε κανένα σημάδι διαφάνειας. Οι πληροφορίες αρχικά αποκρύπτονταν και στη συνέχεια παραποιήθηκαν. Ο Γκορμπατσόφ απευθύνθηκε στον κόσμο 19 ημέρες μετά και παραδέχτηκε το λάθος του ομολογώντας ότι φοβήθηκε την επικράτηση πανικού. Τον Αύγουστο του 1991 μέλη της σκληρής γραμμής στο κομμουνιστικό κόμμα, αντίθετα στις μεταρρυθμίσεις, επιχείρησαν ανεπιτυχώς στρατιωτικό πραξικόπημα. Κατέρρευσε μέσα σε δύο μόνο ημέρες και σήμανε την αρχή του τέλους της ΕΣΣΔ. Με διάγγελμα στις 25 Δεκεμβρίου ο Γκορμπατσόφ παραιτήθηκε και επίσημα στις 31 Δεκεμβρίου 1991 με την υποστολή της σοβιετικής σημαίας η Σοβιετική Ένωση έπαψε να υπάρχει.

        Θεωρείται ως o πολιτικός μεταρρυθμιστής που συνέβαλε στο ειρηνικό τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Για την τεράστια συμβολή του στην παγκόσμια ειρήνη το 1990 τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης. Δεινός υπερασπιστής των ατομικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απέφυγε τη χρήση βίας και συνέβαλε στην απελευθέρωση των ευρωπαϊκών λαών της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Ο συγγραφέας  Λότσο στη βιογραφία του με τίτλο «Γκορμπατσόφ, ο αναμορφωτής» επισημαίνει ότι «χάρισε την ελευθερία σε 164 εκατομμύρια ανθρώπους: 38 εκατομμύρια Πολωνούς, 16 εκατ. Τσέχους και Σλοβάκους, 23 εκατ. Ρουμάνους, 9 εκατ. Βούλγαρους, άλλους τόσους Ούγγρους και 16 εκατ. Γερμανούς στη ΛΔΓ». Στη Ρωσία βέβαια το ΚΚ τον επικρίνει, επειδή δεν εμπόδισε τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, γεγονός που επέφερε την υποχώρηση της παγκόσμιας ρωσικής επιρροής. Ωστόσο, ο Λότσο τονίζει  ότι «το λάθος του ήταν πως εξακολουθούσε να εμπιστεύεται το κομμουνιστικό κόμμα».

«Το διακύβευμα: Η έκκλησή μου για ειρήνη και ελευθερία»

     Ο Γκορμπατσόφ ήταν κεντρικό πρόσωπο του ρωσικού σοσιαλδημοκρατικού κινήματος και κράτησε επικριτική στάση απέναντι στους μετέπειτα Ρώσους Προέδρους Μπόρις Γέλτσιν και Βλαντίμιρ Πούτιν. Δεν έκρυψε την ανησυχία του για τις νέες εντάσεις από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και απηύθυνε έκκληση για την καταστροφή των πυρηνικών όπλων. 

     Το τελευταίο βιβλίο του αποτελεί μια έκκληση για ειρήνη και ελευθερία. Αναφέρεται στην παγκόσμια κρίση, την ένταση μεταξύ Ρωσίας και Δύσης, τον κίνδυνο πυρηνικού πολέμου, την περιβαλλοντική κρίση, την απειλή ασθενειών, την άνοδο του λαϊκισμού, την παρακμή της δημοκρατίας.Έγραψε αυτό το σύντομο βιβλίο προκειμένου να προειδοποιήσει για τους σοβαρούς κινδύνους που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα και να παροτρύνει όλους, πολίτες και πολιτικούς ηγέτες, να λάβουν μέτρα για την αντιμετώπισή τους. Υποστηρίζει ότι οι στενόμυαλες πολιτικές, οι οποίες στοχεύουν μόνο στην επιδίωξη εθνικών συμφερόντων, επισκιάζουν το όραμα ενός ελεύθερου και δίκαιου κόσμου για όλους τους λαούς.

     Σήμερα, όπως αποδεικνύει κυριολεκτικά και μεταφορικά το γνωστό πρόβλημα της κανονικής ταφής του Λένιν, στο οποίο ο διαλεκτικός και διαλλακτικός Γκορμπατσόφ δεν έδωσε λύση, για ν’ αποφύγει την εμφυλιακή σύγκρουσή του με το βαθύ κομμουνιστικό κατεστημένο, η ρωσική κοινωνία παραμένει δέσμια των νεκρών ιδεών  του λενινισμού- σταλινισμού. Από αυτό  το μαύρο και βαθύ σκοτάδι ξεφύτρωσε ο Πούτιν της ανελευθερίας, του στρατιωτικού ιμπεριαλισμού και της βίας του πολέμου.

      Ελευθερία και ειρήνη μπορεί να υπάρξει μόνο με τη δικαίωση του ειρηνικού οράματος και προγράμματος του Γκορμπατσόφ. Η δημοκρατική αλλαγή στην ρωσική κοινωνία και πολιτεία μπορεί να δώσει την τελική λύση. «Ο άνεμος της αλλαγής  φυσά πάνω στο πρόσωπο του χρόνου σαν μια ανεμοκαταιγίδα που θα κρούσει την καμπάνα της ελευθερίας».

Κυριακή, 9 Οκτωβρίου  2022                            www.politistikomellon.eu/2020