Ο ΧΡΥΣΟΣ ΑΙΩΝΑΣ (5ος π. Χ.)ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ
Περικλής και Σοφοκλής – Υγεία και ευβουλία για την ευδαιμονία – Η πολιτική ζωή είναι το άθροισμα
των επιλογών των πολιτών – «Άριστον υγιαίνειν, δεύτερον δε κάλλος, τρίτον δε πλούτος»
Γιώργος Μαστορίδης
Τα κορυφαία έργα της λογοτεχνίας λειτουργούν για την εξάσκηση του μυαλού, όπως το ακόνι για το ακόνισμα της λεπίδας του μαχαιριού. Τα αρχαία λογοτεχνικά αριστουργήματα δεν υπάρχουν, για να μας διδάσκουν μόνον γραμματική και συντακτικό, αλλά η μελέτη τους συμβάλλει σημαντικά στη νοητική ενεργοποίηση, εξάσκηση και ενδυνάμωση. Το ακόνι δεν κόβει, αλλά το γυμνασμένο μυαλό κόβει, όπως το ακονισμένο εργαλείο.
Οι αρχαίοι Έλληνες ποιητές και φιλόσοφοι πίστευαν ότι το πεπρωμένο δεν είναι η μοίρα, αλλά το αναπόφευκτο από τις συνέπειες των ατομικών ή/και συλλογικών επιλογών και πράξεων. Ο Αλμπέρ Καμύ στη σύγχρονη εποχή υποστήριξε ότι η ζωή είναι το άθροισμα των επιλογών. Συνεπώς, η τέχνη να κάνουν οι πολίτες επιτυχημένες επιλογές, ώστε να γίνονται «άξιοι της τύχης τους», είναι η πλέον κρίσιμη. Η αρχαία ελληνική γραμματεία του 5ου αιώνα π. Χ. και ειδικά τα δράματα του Σοφοκλή αναφέρονται σε ουσιαστικά προβλήματα που απασχολούν τον άνθρωπο του 21ου αιώνα, όπως απασχολούσαν και τον άνθρωπο εκείνη την εποχή. Για παράδειγμα, η σύγκριση και αντίθεση ανάμεσα στην Αντιγόνη και τον Κρέοντα, στον πολιτισμό της ταφής και την προσβλητική βαρβαρότητα προς τους νεκρούς, στους δημοκρατικούς και τους τυραννικούς νόμους, συμβάλλει στην ηθική, πνευματική και δημοκρατική ωρίμανση των πολιτών.
Το πιο ισχυρό απόκτημα είναι η σωστή σκέψη – απόφαση, η ευβουλία, όπως και η λανθασμένη σκέψη είναι το μεγαλύτερο κακό. Οι δημοκρατικοί πολίτες σκέπτονται και ενεργούν θετικά και δημιουργικά υπέρ της κοινωνίας και πολιτείας. Ο σεβασμός, η προάσπιση και υπεράσπιση του δικαίου και της πολιτική υγείας της κοινωνίας υπερβαίνουν πρόσωπα και αξιώματα, πολιτικά κόμματα και παρατάξεις. Το αγαθό της υγείας είναι το πρώτιστο στην αξιολόγηση, όπως διαπιστώνεται και στους Πλατωνικούς διαλόγους: «άριστον υγιαίνειν, δεύτερον δε κάλλος, τρίτον δε πλούτος: το ύψιστο αγαθό είναι η υγεία, το δεύτερο η ομορφιά, το τρίτο ο πλούτος». Στη δημοκρατία του «Χρυσού Αιώνα» του Περικλή και του Σοφοκλή, η Λογική, Ηθική και Αισθητική της πολιτικής ευβουλίας με ιδανικό πρότυπο τον «καλό και αγαθό» άνθρωπο καλλιεργούν τον δημοκρατισμό και τον πολιτισμό των πεποιθήσεων της Φιλοκαλίας, Φιλοπατρίας, Φιλοσοφίας.
Ο Περικλής (495 – 429 π. Χ.) και η ακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας
Τα πνευματικά, πολιτικά και καλλιτεχνικά επιτεύγματα του «Χρυσού Αιώνα» της Αθηναϊκής Δημοκρατίας αποτέλεσαν τα θεμέλια και τις βάσεις του Δυτικού πολιτισμού. Η Αθήνα μετά τις νίκες κατά των Περσών καθιερώνεται ως ηγέτιδα του ελλαδικού χώρου και μπαίνει σε μία περίοδο πρωτοφανούς ακμής. Ο Περικλής, στρατηγός και ταυτόχρονα πολιτικός, ρήτορας και λόγιος, ενσάρκωσε τα ελληνικά δημοκρατικά ιδεώδη. Η διακυβέρνησή του συνδέεται με την ακμή των Γραμμάτων και Τεχνών.
1. Υπήρξε ένας σχεδόν αδιαφιλονίκητος κυβερνήτης
Η δημοτικότητα του Περικλή τον διευκόλυνε, ώστε να αποκτήσει μεγάλη πολιτική επιρροή. Υπήρξε ο κυβερνήτης της αθηναϊκής δημοκρατίας με τη μεγαλύτερη θητεία, από το 461 π.Χ. μέχρι τον θάνατό του κατά τη διάρκεια του λοιμού το 429 π.Χ.
2. Δημιούργησε την αθηναϊκή αυτοκρατορία
Στη διάρκεια της διακυβέρνησής του, η Αθήνα έγινε το κυριότερο μέλος της Δηλιακής Συμμαχίας, ενός συνασπισμού αποτελούμενου από εκατοντάδες ελληνικές πόλεις- κράτη που συγκροτήθηκε για να αντιμετωπίσει τις περσικές δυνάμεις εισβολής. Σταδιακά εξελίχθηκε σε αθηναϊκή αυτοκρατορία που επεκτάθηκε στη Μεσόγειο χρηματοδοτώντας τη δημιουργία αποικιών, όπως οι Θούριοι στην Ιταλία.
3. Ανέθεσε την ανέγερση του Παρθενώνα
Ο ναός του Παρθενώνα στην Ακρόπολη, ένα από τα πλέον εμβληματικά οικοδομήματα της αρχαίας Ελλάδας, όπως και πολλά άλλα κτίρια του λόφου, κατασκευάστηκε μετά από πρωτοβουλία του. Συμβολίζει το αποκορύφωμα της ισχύος των Αθηνών, αλλά κυρίως ταυτίζεται με τον σπουδαία ηγέτη που πρωτοστάτησε στην κατασκευή του.
4. Διασφάλισε την αθηναϊκή δημοκρατία
Ο Περικλής έμεινε στην ιστορία ως ένας σπουδαίος ρήτορας και φημίζεται για τις ομιλίες του που ασπάζονται τις αξίες της δημοκρατίας. Σε έναν από τους πολιτικούς λόγους του, τον επιτάφιο, προς τιμήν των νεκρών του πρώτου έτους του Πελοποννησιακού Πολέμου διακήρυξε: «Το πολίτευμά μας ονομάζεται Δημοκρατία, επειδή την εξουσία δεν την ασκούν οι λίγοι, αλλά οι περισσότεροι πολίτες: ὄνομα διὰ τὸ μὴ ἐς ὀλίγους ἀλλ’ ἐς πλείονας οἰκεῖν δημοκρατία κέκληται» (Θουκ. 2.37.1)».
5. Στήριξε τις θεατρικές παραστάσεις
Από τα πρώτα βήματα της δημόσιας παρουσίας του ο Περικλής στήριξε τις θεατρικές παραστάσεις. Το 472 μάλιστα υπήρξε χορηγός των Περσών του Αισχύλου. Αργότερα, στην προσπάθειά του να ενισχύσει τον αθηναϊκό πολιτισμό, χρησιμοποίησε κρατικούς πόρους επιδοτώντας το εισιτήριο των φτωχότερων πολιτών, προκειμένου να έχουν πρόσβαση στο θέατρο. Την πνευματική ζωή της πόλης καθορίζουν πολιτικοί, φιλόσοφοι, αρχιτέκτονες και ποιητές, οι οποίοι με το έργο και τις ιδέες τους διαμόρφωσαν την ιστορία της ανθρωπότητας.
Μεταξύ των κορυφαίων υπήρξε ο δημιουργός της «Αντιγόνης», ο οποίο; διακρίθηκε ως πνευματικός, πολιτικός και θρησκευτικός ηγέτης καλλιεργώντας αξίες για την ατομική και συλλογική ευδαιμονία, όπως η υγεία και η ευβουλία. Λέγεται πως οι Αθηναίοι, επειδή δεξιώθηκε στο σπίτι του τον θεό Ασκληπιό, τον τίμησαν με το όνομα «Δεξίων» και κάθε χρόνο θυσίαζαν στο ιερό του. H επίδραση που άσκησε ο Σοφοκλής με τις καινοτομίες του στο θέατρο είναι μεγάλη. Δίδαξε πρώτος τρεις τραγωδίες με διαφορετική υπόθεση, περιόρισε τα χορικά, αύξησε τον αριθμό των μελών του Xορού από 12 σε 15 και έδωσε μεγαλύτερη έκταση στον διάλογο. Eισήγαγε τον τρίτο υποκριτή και καθιέρωσε την έγχρωμη σκηνογραφία. Aπομακρύνθηκε από το αυστηρό ύφος του Aισχύλου και υιοθέτησε το γενικότερο πνεύμα που προσέλαβε η τέχνη στην εποχή του Περικλή, ένα πνεύμα, δηλαδή, που εκφράζει τους προβληματισμούς της εποχής αυτής και βρίσκεται πιο κοντά στα ανθρώπινα μέτρα.
Πώς διδάσκεται η κλασσική πολιτική παιδεία στην Εκπαίδευση; Διαμορφώνουν οι 17χρονοι μαθητές της Β΄ Λυκείου πλήρη εποπτεία του συνόλου και των επιμέρους μηνυμάτων της «Αντιγόνης» διδασκόμενοι το έργο μόνο αποσπασματικά και με τη μορφή «σίριαλ» χωρίς μάλιστα τα χορικά, διότι «είναι δύσκολα»; Λειτουργεί αποτελεσματικά η σχολική διδασκαλία για την εξάσκηση της μαθητικής νόησης και διανόησης, ώστε να είναι δυνατή η κατανόηση της κοινωνικής ακμής και παρακμής του αρχαίου αθηναϊκού δημοκρατικού πολιτεύματος; Μπορούν να εξηγήσουν πολιτικά τις κοινωνικοπολιτικές και δικαστικές πλάνες της καταδίκης των νικητών στρατηγών στις Αργινούσες το 406 π. Χ. και του φιλόσοφου Σωκράτη το 399 π. Χ.;
Πέμπτη, 1 Σεπτεμβρίου 2022 www.politistikomellon.eu/2020
ΝΕΑ των ΦΙΛΙΑΤΩΝ 