Ιστότοπος για τους Φιλιατες και οχι μονο- με νέα και παλιά, ειδήσεις και σχόλια, λαογραφικά και φωτογραφικά θέματα και την εφημεριδα μας ¨τα ΝΕΑ των Φιλιατών¨ σε ηλεκτρονική μορφή


Θυμάμαι, άρα υπάρχω- Αισθήσεις, εμπειρίες και μνήμη, ατομική και συλλογική – Λόγος και Εικόνα- Δώδεκα(12) αρχές για τη μάθηση από την UNESCO

Γιώργος Μαστορίδης

Ενα από τα θεμελιώδη ερωτήματα της φιλοσοφίας που πραγματεύθηκε ο Νίτσε με ρηξικέλευθο τρόπο στη Γενεαλογία της Ηθικής (1882) είναι το ζήτημα της μνήμης.Πραγματικά, είναι αδύνατο να βρούμε μια νοητική δραστηριότητα ή οποιαδήποτε άλλη  έκφανση της ανθρώπινης ζωής χωρίς ψηφίδες της μνήμης. Και ασθένειες, όπως αυτή του Αλτσχάιμερ, δείχνουν με δραματικό τρόπο τη σημασία της ακόμη και για τις απλούστερες καθημερινές πράξεις. Αυτό κάνει ακόμη δυσκολότερο τον εντοπισμό, την περιγραφή, την αποτίμηση και τη σημασία της. Οι διαπιστώσειςαυτέςαναδεικνύουν τον κεντρικό ρόλος της ως «κυράς και αφέντρας» της ζωήςγενικά και ειδικά της σχολικής ζωής.

Η πλατωνική τριχοτόμηση της ψυχής σε «λογιστικό», «θυμικό» και «επιθυμητικό», καθώς και η αντίληψη ότι η μνήμη εδρεύει στην ψυχή δείχνουν ότι πρόκειται για μεγάλο και δύσκολο φιλοσοφικό και εκπαιδευτικό πρόβλημα. Το περιεχόμενο της μνήμης συνθέτει την προσωπικότητα ενός ατόμου (ατομική μνήμη) ή κοινωνικού συνόλου (συλλογική μνήμη).Σήμερα, τη γέννηση και τη δομή της μνήμης στα νευρωνικά δίκτυα διερευνούν οι επιστήμονες των νευροεπιστημών, της ψυχολογίας, της βιολογίας και των γνωσιακών επιστημών. Η άνοια δεν θεωρείται πλέον ψυχικό αλλά εγκεφαλικόνόσημα, το οποίο διερευνάται από την επιστήμη του εγκεφάλου.Μηδενική μνήμη σημαίνει μηδενική προσωπικότητα, αλλά όχι και μηδενική ύπαρξη, υπάρχει και η φυτοζωή χωρίς ή με υποτυπώδη μνήμη. Ωστόσο, στην πραγματική ζωή ισχύει ως αξίωμαη αντίληψη «θυμάμαι, άρα υπάρχω»!

Πάντως, πρωταρχικός σκοπός της Εκπαίδευσης είναι η ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας των μαθητών και ειδικά των πνευματικών λειτουργιών: μνήμης, κρίσης και φαντασίας. Πώς αναπτύσσονται και ενισχύονται με τη σχολική μάθηση αυτές οι λειτουργίες και ειδικά η μνημονική λειτουργία;

Αισθήσεις, εμπειρίες και μνήμη

Είναι σχεδόν ταυτολογία ο ισχυρισμός ότι οι σωματικές αισθήσεις είναικαίριες για την ανθρώπινη νόηση και την κοινωνική εμπειρία. Σπάνια, ωστόσο, συλλογιζόμαστε σε βάθος τι συνεπάγεται η διανοητική και κοινωνική ενσυναίσθηση για το Εκπαιδευτικό Σύστημα. Η έννοια της ενσυναίσθησης στον πυρήνα της φανερώνει τόσο τη θεμελιακή σπουδαιότητα των πολλαπλών αισθήσεων γιατην ανθρώπινη κοινωνικότητα όσο και τον κρίσιμο δεσμό ανάμεσα στις σωματικές αισθήσεις και τη συν-κινητική και συναισθηματική αλληλεπίδραση,υποδηλώνοντας ότι εκείνος που είναι ανίκανος για αισθητηριακά συν-κινητική επικοινωνία είναι, κατά μία έννοια, ανάπηρος.

      Ο κυριαρχικός ρόλος και η σπουδαιότητα της όρασης και της ακοής τόσο στην καθημερινή όσο και στη σχολική ζωή είναι γνωστός. Όμως και ο Λόγος και η Εικόνα προϋποθέτουν στη εκπαιδευτική διαμόρφωση και τη διατήρησή τους τη σύμπραξη όλων των αισθήσεων. Σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα της ΟΥΝΕΣΚΟ οι μαθητές και γενικότερα οι άνθρωποι διατηρούν στη μνήμη τους: 10% όσων ακούν, 15% όσων βλέπουν, 20% όσων ακούν και βλέπουν, 70% όσων ακούν, βλέπουν και ανταποκρίνονται, 90% όσων ακούν, βλέπουν, ανταποκρίνονται και επεξεργάζονται.

    Οι παιδαγωγικές αρχές που περιγράφονται περιληπτικά στη συνέχεια ανακεφαλαιώνουν ορισμένα από τα σημαντικά πορίσματα της σύγχρονης έρευνας για τη μάθηση και αφορούν την Εκπαίδευση. Προέρχονται από το Διεθνές Γραφείο Εκπαίδευσης της Unescoμε την επιμέλεια της ΣτέλλαςΒοσνιάδου, Καθηγήτριας Ιστορίας και Θεωρίας της Γνωστικής Ψυχολογίας Ε.Κ.Π.Α. Προσπαθούν να ενσωματώσουν έρευνες από διαφορετικές περιοχές της ψυχολογίας, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται η εκπαιδευτική, η εξελικτική, η γνωστική, η κοινωνική και η κλινική ψυχολογία. Οι έρευνες αυτές έχουν προσφέρει νέες ιδέες για τη μαθησιακή διαδικασία και την εξέλιξη της γνώσης σε πολλούς τομείς μελέτης (https://sciencearchives.wordpress.com).

Δώδεκα (12) αρχές για τη μάθηση από την UNESCO

Σήμερα, με βάση τα συμπεράσματα των νέων ερευνών τα προγράμματα σπουδών και ο τρόπος διδασκαλίας αλλάζουνστα σχολεία.Καταβάλλονται προσπάθειες να γίνουν περισσότερο μαθητοκεντρικά παρά δασκαλοκεντρικά, να συνδέσουν το σχολείο με τις πραγματικές συνθήκες ζωής και να εστιαστούν στην κατανόηση και στη σκέψη παρά στην απλή εξάσκησηκαι απομνημόνευση.

1. Η μάθηση απαιτεί την ενεργό και εποικοδομητική συμμετοχή του μαθητή.

Η μάθηση στο σχολείο απαιτεί την προσοχή των μαθητών, την παρατήρηση, την απομνημόνευση, την κατανόηση, τη θέση στόχων και την ανάληψη ευθύνης για την ίδια τη μάθησή τους. Αυτές οι γνωστικές δραστηριότητες δεν είναι δυνατές χωρίς την ενεργό συμμετοχή και εμπλοκή του μαθητή.

2. Κοινωνική αλληλεπίδραση

Η δημιουργία μιας παραγωγικής και συνεργατικής ατμόσφαιρας αποτελεί ουσιαστικό κομμάτι της μάθησης στο σχολείο. Η έρευνα έχει δείξει ότι η κοινωνική συνεργασία μπορεί να βελτιώσει τις επιδόσεις των μαθητών, υπό τον όρο ότι τα είδη των αλληλεπιδράσεων που ενθαρρύνονται συμβάλλουν στη μάθηση.

3. Δραστηριότητες που έχουν νόημα

Οι άνθρωποι μαθαίνουν καλύτερα, όταν συμμετέχουν σε δραστηριότητες που θεωρούν χρήσιμες για την πραγματική ζωή και έχουν σχέση με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους.Για παράδειγμα, οι μαθητές μπορούν να βελτιώσουν τις ικανότητές τους στην προφορική γλώσσα και επικοινωνία συμμετέχοντας σε συζητήσεις ή στον γραπτό λόγο, εάν εμπλακούν στη σύνταξη μιας εφημερίδας του σχολείου.

4. Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις

Δεν είναι δυνατό να κατανοήσει, να θυμηθεί ή να μάθει κανείς κάτι που του είναι τελείως ξένο. Οι νέες γνώσεις οικοδομούνται πάνω στη βάση των όσων ήδη έχει γνωρίσει και κατανοήσει.

5. Χρήση στρατηγικών, όπως η επανάληψη

Οι άνθρωποι μαθαίνουν αξιοποιώντας αποτελεσματικές πρακτικές και ευέλικτες στρατηγικές που τους βοηθούν να καταλαβαίνουν, να σκέφτονται λογικά, να απομνημονεύουν και να λύνουν προβλήματα. Παράδειγμα, η επανάληψη και το γράψιμο.

6. Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και του αναστοχασμού

Οι μαθητές πρέπει να ξέρουν πώς να σχεδιάζουν, να παρακολουθούν, να αυτορρυθμίζουνκαι να στοχάζονται τη μάθησή τους, πώς να θέτουν τους δικούς τους μαθησιακούς στόχους και πώς να διορθώνουν τα λάθη τους.

7. Αναδόμηση της προϋπάρχουσας γνώσης

Πρέπει να δίνεται στους μαθητές αρκετός χρόνος για να αναδομήσουν τις προϋπάρχουσες γνώσεις τους. Για να γίνει αυτό, είναι προτιμότερο να σχεδιάζονται προγράμματα σπουδών, τα οποία χειρίζονται λιγότερες θεματικές ενότητες με μεγαλύτερη εμβάθυνση παρά να καλύπτουν πολλά θέματα με επιφανειακό τρόπο.

8. Στόχος η κατανόηση και όχι η απομνημόνευση

Η έρευνα δείχνει ότι οι πληροφορίες, όταν απομνημονεύονται επιφανειακά, ξεχνιούνται εύκολα. Αντίθετα, όταν κάτι γίνεται κατανοητό, δεν ξεχνιέται εύκολα και μπορεί να εφαρμοστεί σε άλλες περιπτώσεις.

9. Βοήθεια για να μάθουν οι μαθητές να εφαρμόζουν τις γνώσεις τους

Η εφαρμογή των γνώσεων στην πράξη είναι πολύ σημαντική. Γιατί θα πρέπει να πηγαίνει κανείς στο σχολείο,εάν ό,τι μαθαίνει εκεί δεν εφαρμόζεται σε άλλες καταστάσειςκαιδεν ισχύει εκτός σχολείου;

10. Διάθεση χρόνου για εξάσκηση

Η μάθηση είναι μία πολύπλοκη γνωσιακή δραστηριότητα που δεν επιδέχεται βιασύνη και προχειρότητα. Απαιτείται σημαντικός χρόνος και εξάσκηση, για να αρχίσει να συγκροτείται η επιδεξιότητα σε ένα τομέα.Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι πρέπει να κάνουν πολλή εξάσκηση, για να αποκτήσουν εμπειρία σε κάποιον τομέα. 

11. Αναπτυξιακές και ατομικές διαφορές

Κάποια παιδιά είναι προικισμένα στη μουσική, άλλα έχουν εξαιρετικές χωρικές ικανότητες, οι οποίες για παράδειγμαείναι απαραίτητες για τους αρχιτέκτονες και τους καλλιτέχνες,  ή  σωματικές/κιναισθητικές ικανότητες, που χρειάζονται οι αθλητέςκλπ. Τα σχολεία πρέπει να δημιουργούν ποιοτικό περιβάλλον για την ανάπτυξη των παιδιών λαμβάνοντας υπόψη τέτοιες ατομικές διαφορές.

12. Καλλιέργεια της μάθησης με κίνητρα

Οι ψυχολόγοι διακρίνουν δύο είδη παροχής κινήτρων, την εξωτερική παρότρυνση και την εσωτερική παρώθηση. Ο έπαινος, η αξιολόγηση, η βαθμολογία, τα βραβεία, τα χρήματα, το φαγητό κλπ. μπορούν να χρησιμοποιηθούν συμπληρωματικά. Το παιδί όμως που φτιάχνει ένα παζλ με μεράκι είναι εσωτερικά παρακινημένο.

Συμπερασματικά, οι σύγχρονες γνωστικές και παιδαγωγικές θεωρίες, οι οποίες εξετάζουν τη λειτουργία των μηχανισμών της μνήμης στον εγκέφαλο,αναδεικνύουν τον κεντρικό ρόλοτης στην απόκτηση και διατήρηση βιωματικών μαθησιακών εμπειριώνμε τη διδακτική αξιοποίηση όλων των αισθήσεων στο χωρικόπεριβάλλον (οικογένεια, σχολείο,βιβλιοθήκη, μουσείο). Οι βιωματικές ποιοτικές εμπειρίες  εκτός από την μνημονική λειτουργίαστηρίζουν και ενισχύουν αποτελεσματικότερα την κριτική ικανότητα και φαντασία των ατόμων και των ομάδων. 

7Απριλίου 2022www.politistikomellon.eu/2020

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ετικετοσύννεφο

Αρέσει σε %d bloggers: