Ιστότοπος για τους Φιλιατες και οχι μονο- με νέα και παλιά, ειδήσεις και σχόλια, λαογραφικά και φωτογραφικά θέματα και την εφημεριδα μας ¨τα ΝΕΑ των Φιλιατών¨ σε ηλεκτρονική μορφή


Γιώργος Θεοτοκάς, «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ», Εκδόσεις Φέξη, 1961

ΜΑΣΤΟΡΙΔΗΣ ΓΙΩΡΓΟΣΓιώργος Μαστορίδης

Τα ιστορικά γεγονότα διαμορφώνονται από πολλούς παράγοντες, κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό,  οικονομικό, γεωγραφικό, στρατιωτικό κ.ά. Οι ιστορικοί συμφωνούν ως προς το ότι δεν είναι δυνατή η πλήρης αντικειμενική ερμηνεία ιστορικών γεγονότων, ούτε υπάρχουν αντικειμενικές ιστορικές αναφορές. Ωστόσο οι επαγγελματίες ιστορικοί χρησιμοποιούν επιστημονικά μέσα για τη μελέτη του παρελθόντος προσπαθώντας να είναι όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτοι. Κανένας ιστορικός ή κοινωνικός φορέας και κανένα πολιτικό κόμμα δεν έχουν το δογματικό μονοπώλιο στην ερμηνεία της ιστορίας ούτε μπορούν να διεκδικούν εύσημα αντικειμενικότητας.

Τον Οκτώβριο συμπληρώνονται εκατό (100) χρόνια από την κοινωνική επανάσταση στη Ρωσία, η οποία προκάλεσε τεράστιες συνέπειες θετικές, αλλά και αρνητικές, σε ολόκληρο την ανθρωπότητα. Το τυραννικό καθεστώς των Σοβιέτ κατέρρευσε οριστικά τον Δεκέμβριο του 1991, πριν από είκοσι έξι (26) χρόνια. Είχε προηγηθεί στις 19 Αυγούστου το αποτυχημένο σοβιετικό πραξικόπημα κατά του Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Δεν είχε περάσει ούτε ένας μήνας από μια καθοριστική συνεδρίαση της Kεντρικής Επιτροπής του Kομμουνιστικού Kόμματος της Σοβιετικής Ενωσης, στις 25 Ιουλίου 1991, όπου με τη συντριπτική πλειοψηφία των 385 ψήφων έναντι μόλις 15, το KΣΣΕ εγκατέλειψε τον μαρξισμό-λενινισμό και μετατράπηκε σε σοσιαλδημοκρατικό κόμμα, τασσόμενο υπέρ μιας «ελεγχόμενης οικονομίας της αγοράς». Αμέσως μετά, το Ανώτατο Σοβιέτ της ΕΣΣΔ είχε πάρει απόφαση με 304 ψήφους έναντι 14 να επιτραπεί η ιδιωτικοποίηση των κρατικών περιουσιακών στοιχείων σε ποσοστό 40-50% μέσα στο 1992 και να φτάσει το ποσοστό του ιδιωτικού τομέα στο 60-70% μέχρι το 1995.

Ο συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς (1905-1966) υπήρξε ένας από τους κορυφαίους διανοητές και εκπροσώπους της γενιάς του ’30 τον 20ο αιώνα με πλούσιο συγγραφικό έργο. Το 1957, σαράντα(40) χρόνια μετά την Ρωσική Επανάσταση, την αξιολογεί με θαυμαστή πολιτική οξυδέρκεια και αμεροληψία στο άρθρο με τίτλο «Το ηθικό πρόβλημα της Ρωσικής Επανάστασης. Καταγράφει την επαναστατική επιδίωξη για να δοθεί λύση στο πρόβλημα της υλικής δυστυχίας των λαϊκών μαζών, της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής αδικίας, αλλά ταυτόχρονα επισημαίνει την βάναυση καταπάτηση των ατομικών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων: «Ο άνθρωπος ως άτομο δεν ενδιαφέρει και δεν έχει αξία αυτοτελή. Δεν είναι όπως πίστεψε η Ευρώπη, μια πρωτότυπη, αυτεξούσια προσωπικότητα, με απαραβίαστα δικαιώματα, ελεύθερη συνείδηση και πρωτοβουλία στη ζωή. Είναι ένα υλικό που το χρησιμοποιεί μια ανεξέλεγκτη απόλυτη εξουσία». Πιστεύω ότι, εξήντα(60) χρόνια μετά, αξίζει να διαβαστεί ολόκληρο το άρθρο, ώστε να φωτιστούν και να κατανοηθούν καλύτερα οι κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις που ακολούθησαν, ειδικά κατά την κρίσιμη διετία 1989-1991. Το άρθρο περιλαμβάνεται στο βιβλίο «Πνευματική Πορεία» (σελ. 382-386):

«Κοιτάζοντας την Ρωσική Επανάσταση, σήμερα, σαράντα χρόνια ύστερα από την έκρηξή της, με μάτι κάπως ελευθερωμένο από την αχλύ του ρομαντικού μυστικισμού, της φοβίας και των συλλογικών νευρώσεων που την περιέβαλαν τόσο καιρό, καταλαβαίνουμε καλύτερα τη γοητεία που κατόρθωσε να εξασκήσει σε τόσο πολλά και τόσο διαφορετικά πνεύματα της εποχής μας.

Η Ρωσική Επανάσταση πρόσφερε λύσεις, καθαρές, νοητές και φαινομενικά οριστικές, ικανές πάντως να λυτρώσουν τη βασανισμένη σκέψη του 20ού αιώνα από άγχη, αμηχανίες, διλήμματα αφόρητα, που δημιούργησε η ανάπτυξη του βιομηχανικού πολιτισμού. Πρώτα – πρώτα μια λύση φιλοσοφική. Μια απόκριση σε βασικά ερωτήματα, μία ερμηνεία του ανθρώπου, της κοινωνίας του και της ιστορίας του, αμέσως προσιτή στον καθένα. Ύστερα – αυτό ως υπόσχεση αλλά δίχως σκιά αμφιβολίας για την επίτευξη του αποτελέσματος – μια λύση στο πρόβλημα της υλικής δυστυχίας των μαζών, της εκμετάλλευσης και της κοινωνικής αδικίας. Ταυτόχρονα, ορισμένες λύσεις συγκεκριμένες ζητημάτων που ταλάνιζαν βαθύτατα τον κόσμο της κεφαλαιοκρατικής οικονομίας και τον απειλούσαν, κάθε τόσο με κατάρρευση: λύσεις στο πρόβλημα της ανεργίας, στο πρόβλημα των περιοδικών κρίσεων της παραγωγής, επίσης και στο νεώτερο πρόβλημα της γοργής ανάπτυξης των καθυστερημένων χωρών. Τέλος, πέρα από όλα αυτά και σαν επιστέγασμα των ηρωικών προσπαθειών της, η Ρωσική Επανάσταση έδινε στην ανθρωπότητα την ελπίδα ότι, με την παγκόσμια επικράτηση του κομμουνισμού, θα έλυνε και το πρόβλημα του πολέμου.

Για πολύ καιρό, η πνευματική έλξη που ασκούσε ο ρωσικός κομμουνισμός είχε, σε μεγάλες μάζες πιστών, μια λυτρωτική δύναμη που θύμιζε τον πρώτο χριστιανισμό. Νομίζω πως δεν υπάρχει σκεπτόμενος άνθρωπος της γενεάς μου και των νεότερων γενεών – εννοώ σκεπτόμενος στ’ αλήθεια και με κάποιαν αγωνία – που να μην αισθάνθηκε, ώρες – ώρες, τη γοητεία να τον πλησιάζει.

Δεν ήταν απλός εθνικισμός ή δύναμη που μας συγκράτησε και μας εμπόδισε, τελικά να πάμε προς τα εκεί. Ο ρωσικός κομμουνισμός εκδηλώθηκε γνήσια μαρξιστικός, διεθνιστικός και αρνητής των εθνικισμών κάθε βαθμού, στην πρώτη φάση της ιστορίας του, όσο διατηρούσε ζωντανή την επίδραση του Λένιν και του Τρότσκι και, πέρα από αυτούς το αμιγές πνεύμα του Μαρξ και του Έγγελς. Κατόπι συμβιβάστηκε με τους εθνικισμούς κατά ποικίλους τρόπους, ανάλογα με τα κρατικά συμφέροντα της νέας Ρωσικής Αυτοκρατορίας και με τις τοπικές συνθήκες που, εκάστοτε, συναντούσε. Έδωσε έτσι σε πολλούς ανθρώπους και ειδικότερα σε αρκετούς διανοούμενους την ευκαιρία να συνδυάσουν άνετα τον εθνικισμό τους  με την ρωσοφιλία και με τον κομμουνισμό, κατά παρέκταση. Σήμερα, μάλιστα, παρατηρούμε καθημερινά, στο πεδίο αυτό, ιδεολογικές εκδηλώσεις που, πριν από καμία εικοσιπενταριά χρόνια, θα λογιζόντανε παράλογες και ακατανόητες: πολλοί φίλοι του κομμουνισμού έχουν υιοθετήσει μια φρασεολογία και συνθήματα που θυμίζουν εξτρεμιστικούς εθνικισμούς του 19ου αιώνα, ενώ από την άλλη μεριά, σε όλη την Ευρώπη, μεγάλα στρώματα της κοινής γνώμης με τάσεις καθαρά αντικομμουνιστικές, αναγνωρίζουν ότι ο πολιτικός εθνικισμός είναι έννοια ξεπερασμένη από τη εξέλιξη της τεχνικής και της οικονομίας και είναι έτοιμα να παραδεχτούν τον περιορισμό της εθνικής κυριαρχίας και τη δημιουργία μιας υπερεθνικής πολιτικής Ενότητας, που να αντιστοιχεί στις σημερινές ανάγκες της προόδου.

Εκείνο που, κατά κύριο λόγο μας απώθησε ήταν ένα στοιχείο τεχνητό και αναγκάζεται κανείς να πει, απάνθρωπο, που ενυπάρχει στον κομμουνισμό όπως τον διαμόρφωσε η Ρωσική Επανάσταση, ένα στοιχείο, που μπορεί να αναλυθεί στα εξής: Ο άνθρωπος ως άτομο δεν ενδιαφέρει και δεν έχει αξία αυτοτελή. Δεν είναι όπως πίστεψε η Ευρώπη, μια πρωτότυπη, αυτεξούσια προσωπικότητα, με απαραβίαστα δικαιώματα, ελεύθερη συνείδηση και πρωτοβουλία στη ζωή. Είναι ένα υλικό που το χρησιμοποιεί μια ανεξέλεγκτη απόλυτη εξουσία για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της Ιστορίας, δηλαδή την προκαθορισμένη πορεία του κόσμου προς την ολοκλήρωση του σοσιαλισμού και, με τον τρόπο αυτό, τη σωτηρία της ανθρωπότητας. Για την πραγματοποίηση του σκοπού, δεν υπάρχουν φραγμοί στη μεταχείριση του ανθρώπινου υλικού. Ούτε δισταγμός κανένας αν χρειάζεται, κάθε τόσο, να θυσιαστεί ένα άτομο ή ένα πλήθος ατόμων. Έτσι καταλαβαίνει κανείς την ευκολία με την οποία καταδικάστηκαν και διασύρθηκαν ως προδότες σχεδόν όλοι οι ιδρυτές , οι ηγέτες, οι διδάσκαλοι και οι ήρωες της πρώτης επαναστατικής γενιάς. Έτσι, δικαιώνεται θεωρητικά, η φοβερή ιστορία των σταλινικών στρατοπέδων καταναγκαστικής εργασίας, όπου εκατομμύρια άνθρωποι είχα μεταβληθεί σε πραγματικούς δούλους, όμοιους με τους δούλους της αρχαιότητας. Έτσι εξηγείται, γενικά, η τέλεια περιφρόνηση που διακρίνει το σοβιετικό Κράτος προς ό, τι είναι πολιτική και πνευματική ελευθερία, δικαιώματα του ανθρώπου και δημοκρατικός κανόνας ζωής, προς όλα αυτά τα βαρύτιμα αποκτήματα του νεωτέρου πολιτισμού που τα πλήρωσαν οι λαοί μας με ποταμούς αιμάτων.

Τελικά, μπορούμε να πούμε πως η Ρωσική Επανάσταση έθεσε στη σύγχρονη συνείδηση, το ακόλουθο πρόβλημα: Αν υποθέσουμε ότι ο απώτερος σκοπός που επιδιώκει ο κομμουνισμός είναι ορθός και ενδεδειγμένος, ως ποιο σημείο μπορεί κανείς να παραδεχτεί ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επιδίωξή του; Έτσι απλά και ωμά πρέπει να θέτουμε το πρόβλημα, για να καταλαβαίνουμε καλά ο ένας τον άλλον. Όταν λέμε ότι θυσιάζουμε ανθρώπους για να σώσουμε την ανθρωπότητα, για να την κάνουμε δικαιότερη, αγνότερη, ανώτερη, τί ακριβώς πράττουμε; Σώζουμε άραγε την ανθρωπότητα, ή μήπως σώζουμε ένα φάντασμα, μιαν αφηρημένη ιδέα, ενώ ποδοπατούμε και ξεσκίζουμε τα ανθρώπινα πλάσματα, δηλαδή την ανθρώπινη πραγματικότητα; Τί είναι επιτέλους η ανθρωπότητα; Τί άλλο παρά αυτά τα ανθρώπινα πλάσματα που θυσιάζουμε;  Και τί είναι το μέλλον της ανθρωπότητας; Τί άλλο παρά ένα ανεύθυνο όνειρο, ξένο προς κάθε πραγματικότητα; Η μόνη ανθρώπινη αλήθεια είναι τα πρόσωπα που ζούνε στον κόσμο. Αν δεν παραδεχτούμε την πλήρη και αυτοτελή αξία του καθενός από αυτά, αν δεν σεβαστούμε το κάθε άτομο αυτό καθεαυτό, αν δεν αναγνωρίσουμε τα δικαιώματά του στη ζωή, πέφτουμε μοιραία στην απανθρωπιά.

Πιστεύω ότι το ηθικό αυτό πρόβλημα που έθεσε στο κόσμο η Ρωσική Επανάσταση είναι, για τους σημερινούς ανθρώπους, πρόβλημα άμεσο βασικό, αναπόφευκτο, που κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος και πιο ειδικά κάθε συγγραφέας έχει να το αντιμετωπίσει και να παλέψει με αυτό σε κάθε στροφή του δρόμου που ακολουθεί. Όποιος το αντιπαρέρχεται και προφασίζεται πως δεν το βλέπει, δεν είναι εντάξει ούτε με το πνεύμα στη γενικότητά του ούτε με τη ατομική συνείδησή του. Αν στο πρόβλημα αυτό δεν δοθεί μια λύση έστω και στοιχειώδης, δεν θα μπορέσουν να ηρεμήσουν οι αναστατωμένες συνειδήσεις του 20ου  αιώνα, ούτε από τούτη τη μεριά της λεγόμενης Σιδερένιας Αυλαίας, ούτε από την άλλη – γιατί και από την άλλη μεριά ασφαλώς υπάρχουν και υποφέρουν συνειδήσεις που δεν υστερούν από τις δικές μας και που ίσως προετοιμάζουν κάτι καλύτερο για τον κόσμο». (1957)

images

16/6/17        www.politistikomellon.eu

 

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Ετικετοσύννεφο

Αρέσει σε %d bloggers: